Para disa ditësh në faqen zyrtare të Këshillit të Ministrave, është publikuar teksti i dy projektligjeve që përbëjnë paketën e propozuar anti-shpifje që pritet të jetë objekt shqyrtimi në Kuvendin e Shqipërisë. Duke patur në konsideratë ndjeshmërinë që ka paraqitur kjo paketë në komunitetin e medias si dhe reagimet e organizatave të medias, dëshiroj të ndaj disa vërejtje dhe konstatime paraprake lidhur me një prej projektligjeve të propozuara dhe më konkretisht për “Projektligjin për disa ndryshime dhe shtesa në ligjin nr.97/2013 “Për mediat audiovizive në Republikën e Shqipërisë”, të ndryshuar. Opinioni nuk mund të konsiderohet shterues sa i takon çështjeve të analizuara, kjo për faktin se paketa ka vetëm disa ditë që është publikuar dhe së dyti kjo paketë ligjore nuk është shoqëruar me publikimin e relacioneve shoqëruese, të cilat nuk janë bërë transparente për publikun.

Që në krye të herës, para se të kaloj në analizën ligjore përkatëse dëshiroj të evidentoj se në Progres Raportin e Komisionit Evropian për Shqipërinë të vitit 2019 evidentohet si problematikë fakti që pronësia e medias audiovizive dhe transparenca e financimit të medias dhe reklamave publike mbeten një problem kyç për vendin tonë dhe KE rekomandon që ky legjislacion dhe kufizimet e tij duhet të jenë në përputhje me standartet ndërkombëtare. Ndërkohë për sa i takon medias online, Komisioni Evropian rekomandon që duhet të garantohet vetë-rregullimi i saj. Por kundrejt këtij rekomandimi për vetë-rregullim, paketa e re ligjore që është propozuar parashikon rregullim të medias, duke përfshirë këtu edhe median online apo edhe më gjerë, ofruesit e shërbimeve të publikimit elektronik.

Por si paraqitet disa çështe në projektligjin e propozuar për disa ndryshime dhe shtesa në ligjin nr.97/2013 “Për mediat audiovizive në Republikën e Shqipërisë”? A garanton projektligji i propozuar standartet më të mira, në kushtet dhe kontekstin e vendit tonë ku institucionet e pavarura pavarësisht se de juro prezumohen se janë të pavarura, nuk ofrojnë në të vërtetë garancitë ligjore të pavarësisë së tyre në vështrimin e mënyrës se si bëhet zgjedhja e anëtarëve të tyre. Kjo analizë nuk ka si qëllim të vlerësojë dhe paragjykojë performancën e institucioneve të pavarura por është tërësisht një analizë ligjore që mbështetet në interpretimin dhe vlerësimin sistematik dhe harmonik të legjislacionit tonë.

Projektligji i propozuar vërehet se ka në përmbajtje të tij rreth 26 dispozita të cilat propozojnë ndryshime të konsiderueshme që prektin një përqindje të lartë të neneve të ligjit ekzistues për mediat audiovizive. Duke u nisur nga vetë ndryshimi për titullin e ligjit i cili propozohet të jetë “Për shërbimet e medias në Republikën e Shqipërisë” si dhe duke patur parasysh zgjerimin e objektit të ligjit si dhe përqindjen e dispozitave të prekura nga amendimet e propozuara, praktikisht vërehet se kemi të bëjmë me një ligj të ri i cili synon të rregullojë sektorin e medias audio, audiviziv dhe publikimet elektronike në vendin tonë.

Ndërkohë që propozohet që autoritetit të medias t’i i rriten kompetencat dhe përgjegjësitë në drejtim të mbikëqyrjes dhe sanksionimit të medias, nuk vërehen ndryshime në përbërjen e autoritetit dhe mënyrës së zgjedhjes së anëtarëve të tij. Ky është një moment shumë i rëndësishëm ligjor që kërkon një analizë për të vlerësuar nëse rregullimi i të gjithë sektorit të medias duhet ose jo të kalojë në përgjegjësinë e këtij autoriteti si dhe nëse sanksionimi i medias, përfshi këtu edhe ofruesit e shërbimeve të publikimit elektronik duhet të jetë apo jo përgjegjësi e Këshillit Etik të këtij autoriteti.

Referuar neneve 9 – 12 të ligjit ekzistues, të cilat nuk pësojnë asnjë ndryshim me projektligjin e propozuar, vërehet se ato rregullojnë statusin e Autoritetit të Mediave Audiovizive (AMA) i cili është autoriteti rregullator në fushën e shërbimeve të transmetimeve audio dhe audiovizive, ka statusin e personit juridik publik, të pavarur. AMA përbëhet nga 7 anëtarë. Përzgjedhja e 6 kandidaturave për anëtar të medias kalon me anë të komisionit parlamentar të medias, i cili mban parasysh ruajtjen e balancës, tre kandidatë të mbështetur nga shumica parlamentare, tre të mbështetur nga opozita. Pra po të shohim formulën e përzgjedhjes së kandidaturave dhe zgjedhjes së tyre në seancë plenare, ajo nuk garanton një formulë të depolitizuar për emërimin e anëtarëve të këtij institucioni. Në përfundim, zgjedhja e anëtarëve të AMAS nga Kuvendi bëhet me shumicë të thjeshtë të më shumë se gjysmës së anëtarëve të të gjithë Kuvendit të pranishëm (pra anëtarët e AMAs mund të zgjidhen edhe me 36 vota nëse janë të pranishëm minimumi i kërkuar i anëtarëve të Kuvendit, pra 71 deputetë nga 140 që ka Kuvendi). Ndërkohë që kryetari i AMAs, nga pikëpamja ligjore zgjidhet në seancë plenare me një shumicë më të lartë votash që quhet shumica absolute, por që kjo shumicë nuk është e cilësuar. Shumica absolute kërkon të paktën një minimum prej 71 votash të deputetëve në Kuvendin e Shqipërisë. Ndërkohë, zëvendëskryetari i AMA-s 1 zgjidhet në radhët e 6 anëtarëve të tij, mbi bazën e mbështetjes së propozimit të opozitës. Pra formula e propozimit dhe zgjedhjes së anëtarëve të AMAs çon në një ndarje 4 anëtarë të zgjedhur me mbështetje të mazhorancës parlamentare dhe 3 anëtarë të zgjedhur me mbështetje të opozitës parlamentare. Nëse do e shohim me paralelizëm me rekomandimet e OSBE/ODIHR-it për KQZ-në, kjo formulë ligjore e parashikuar në ligj për AMAn nuk garanton depolitizim të këtij institucioni, pavarësisht nga fakti që sipas ligjit ky institucion është i pavarur.

Një nga çështjet më të debatueshme në projektligj ka të bëjë me objektin e punës së Këshillit të Ankesave pranë AMAs, i cili do të mbikëqyr zbatimin e parashikimeve të këtij ligji, atyre të Kodit dhe rregulloreve të miratuara nga AMA, që kanë të bëjnë sidomos me respektimin e dinjitetit dhe të të drejtave të tjera themelore të njeriut. Praktikisht Këshilli i ankesave do të jetë organi kyç që do të sanksionojë të gjithë sektorin e medias në rastin e ankesave ndaj operatorëve të medias, informacioneve të pasakta (ose të rreme) dhe informacioneve që prekin dinjitetin dhe të drejtat dhe liritë e personit. Por si krijohet ky organ dhe a është ky një organ i pavarur, profesional dhe që garanton përfaqësim të drejtë të komunitetit të gazetarëve? Neni 20 i ligjit ekzistues nuk ka pësuar ndonjë ndryshim thelbësor në mënyrën se si krijohet Këshilli i Ankesave. Ndryshimi i vetëm konsiston në faktin se ky Këshill, nga 3 aëntarë (ku 2 prej anëtarëve janë specialistë në fushën e medias dhe një anëtar është kryetari) propozohet të rritet numri i anëtarëve specialistë në fushën e medias në 4 anëtarë. Pra me propozimin kemi një Këshill Ankesash nën ombrellën e AMA-s, i cili përbëhet nga 4 specialistë të fushës së medias dhe kryetari. Në ligjin ekzistues parashikohet se ky këshill caktohet nga AMA me shumicë të cilësuar dhe përbëhet nga kryetari dhe 2 anëtarë, specialistë të fushës së medias, të cilët emërohen për një periudhë 3-vjeçare, me të drejtë riemërimi jo më shumë se një herë. Ligji ekzistues dhe projektligji i propozuar nuk parashikojnë kriteret që duhet të permbushe anëtari i Këshillit, kush konsiderohet specialist i medias, kush i propozon kandidaturat për në këtë Këshill, etj. Pavarësisht nëse kjo detajohet në aktet nënligjore të AMAs, kam mendimin se mungesa e garancive të parashikuara në ligj krijon vakum ligjor dhe hapësira për subjektivizëm në përzgjedhjen e tyre. Për me tepër, vetë komuniteti i gazetarëve nuk asnjë atribut në drejtim të zgjedhjes së anëtarëve të këtij Këshilli.

Duke parë objektin e punës së këtij Këshilli por edhe mangësitë e evidentuara më sipër nga pikëpamja e krijimit të tij, kam mendimin se vetëm një autoritet gjyqësor i pavarur dhe i specializuar mund të shqyrtojë ankesat ndaj operatorëve të medias si dhe ankesat nëse ka shkelje të dinjitetit dhe të drejtave të njeriut. Pavarësisht nga fakti se në dispozitat e projektligjit është evidentuar se ato nuk mund të  të interpretohen në mënyrë të tillë që të japin të drejtën për të censuruar apo kufizuar të drejtën për lirinë e fjalës ose lirinë e shprehjes si dhe ligji duhet të interpretohet në përputhje me parimet e Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore, sikurse zbatohet në praktikat ligjore të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, kam mendimin se ky është një parim i njohur kushtetues i sanksionuar në nenin 17/1 të Kushtetutës. Përsëritja e këtij parimi në ndryshimet ligjore të propozuara nuk jep garanci praktike se ai do të zbatohet efektivsht. Nëse do të krijohej një mekanizëm ligjor për rregullimin e medias, që merr sanksione ndaj të gjithë sektorit të medias, nëse vlerësohet e drejtë ankesa e një personi që ankohet për informacione të pasakta të publikuara në media të cilat mund të shkelin dinjitetin apo të drejtat e tij, kam mendimin se anëtarët e këtij mekanizmi duhet të përmbushin kritere të forta ligjore, të meritës dhe integritetit moral, paanshmërisë dhe objektivitetit. Për të bërë një vlerësim të drejtë, profesional dhe objektiv të këtyre ankesave, kërkohet njohje shumë e mirë e gjithë legjislacionit tonë të brendshëm, e konventave ku ka aderuar republika e Shqipërisë, jurisprudencës së gjykatave vendase dhe e Gjykatës së Strasburgut për lirinë e shprehjes. Në kushtet dhe kontekstin e vendit tonë, vetëm një autoritet gjyqësor si pjesë e pushtetit të pavarur gjyqësor mund të japë garanci ligjore për të bërë vlerësimin e drejtë, profesional dhe objektiv të këtyre ankesave.

Në nenin 132/1 të projektligjit parashikohen masat për shkeljet e kryera nga operatorët e mediave. Vendimet e Këshillit të Ankesave bëhen të ekzekutueshme menjëherë, pavarësisht nëse është ushtruar e drejta e ankimit. Kjo mund të cenojë reputacionin e medias, në rast se kjo media rezulton të jetë fituese në shkallët e tjera të ankimit gjyqësor dhe rrjedhimisht mund të dëmtojë apo ndikojë negativisht në lirinë e shprehjes së sanksionuar në nenin 10 të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Në rastet kur jepet dënim administrativ me gjobë ndaj operatorëve të medias, vërehet se gjobat variojnë nga 100 000 deri 1 000 000 lekë të reja ose në masën fikse 800 000 lekë, kur nuk respekton vendimin e Këshillit të Ankesave ose të drejtën e përgjigjes. Ky është një nivel tepër i lartë gjobash në kontekstin shqiptar po ti krahasojmë këto gjoba me nivelin mesatar të pagave dhe standartin e varfër të jetesës në vendin tonë. Për më tepër, pavarësisht se këto gjoba vendosen ndaj operatorit, ekziston risku që me padi regresi ose me sanksione të tjera ekstra-ligjore, këto gjoba të mbahen nga pagat e gazetarëve, ndërkohë që këta të fundit përballen me një informalitet të lartë në tregun e punës, paguhen me paga të ulëta, në disa raste nuk u paguhen as sigurimet shoqërore dhe shëndetësore dhe punojnë në kushtet e një mbingarkese tepër të lartë. Në përfundim, këto gjoba e riviktimizojnë gazetarin pavarësisht se në vendin tonë ashtu sikurse në vende të tjera të Ballkanit linja editoriale nuk respektohet në të gjitha mediat dhe gazetarët janë të ndikuar nga kërkesat e pronarëve të medias.

Shenim: Titulli eshte vendosur nga redaksia e MediaLook. Titulli ne origjinal eshte ‘Propozimi për rregullimin e ri ligjor të medias!’ 

Copyright Të gjitha të drejtat e artikujve të publikuar janë të rezervuara dhe i përkasin © MediaLook. Ju mund të përdorini, publikoni ose përktheni artikullin me kushtin që ju të atribuoni dukshëm burimin, të kryeni lidhje hiperlink me faqen dhe mos ta përdorni atë për qëllime komerciale.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here